Sosyopat Arayüz Tasarımcıları

PsychoSosyopat veya resmi adı ile anti sosyal kişilik bozukluğu, psikolojik bir bozukluktur. Asosyallikle ilgisi yoktur. Psikopat insanlar acı vermekten zevk alırlar ama sosyopatlar acı çektirmekten, işkence etmekten zevk almazlar. Kısaca empati kuramayan insanlardır. Şunun gibi; bir insanın gözünü kaşıkla çıkarabilirler ama kendini karşısındakinin yerinde koyma yani empati duyguları zayıftır, hatta yoktur. Aslında yaptıkları kanun dışı şeylerden zevk almazlar.

Şimdi nereden geldik buraya? Sosyopatın en önemli özelliği empati kuramamasıdır. Burada sosyopat metaforunu kullanıcıları düşünmeden, onlara eziyet verecek, hayatlarını zorlaştıracak arayüzler tasarlamalarından ötürü ilişkilendirdim.

Mesela Garanti Bankası’nın şifre politikası buna çok güzel örnek teşkil ediyor. Şifre 6-8 karakter arasında olmalı, son 15 şifre ile aynı olmamalı. En az bir harf ve rakam içermeli. Bu konuya burada değinmiştim. Bu kurallar öyle köşeye sıkıştırıyor ki insanı, yeni şifre üretmek zorunda kalıyorsunuz. Bu yeni bir şifre olacağından sağa sola yazmakla güvenlik tersine daha da düşecektir. Tabi harf rakam kombinasyonunu zorlaması doğal ama bunu 6-8 karakter ile sınırlandırmak tam bir işkence.

Burada güvenlik ve kullanılabilirlik konusuna değinmiştim. Siz kullanıcılara 10 tane şifre belirlemelerini de zorunlu tutabilirsiniz. Ama bu kullanılabilirliği, kullanıcı deneyimini çöpe atar.

Sosyopat arayüz geliştiricilere geri dönersek, kendi kullanmayacağı için öyle arayüzler tasarlıyorlar ki, bazen inanmakta güçlük çekiyorum. Mesela takas ile ilgili bir İnternet hizmetinde ilan silmeyi arıyordum. Düşünebiliyor musunuz? Arıyordum. Şans eseri ilan düzenlemede silme ile ilgili bir link olduğunu gördüm. Bir ilanı silmek için düzenleme sayfasına girmek çoğumuzun mental modeline pek uymuyor zannedersem.

Arayüzleri, işlem adımlarını, güvenlik önlemlerini insanlar kullanacaklar. Bu kadar zulme gerek yok. 1920 x 1080 çözünürlükte kibrit kutusu kadar bir menüye rastladım mesela. Sanki ufak olması gereken bir kumanda kullanıyorum gibi hissettim.

İnternet kullanıcıları Google’a “www.facebook.com” yazıp aratan insanlar. Çünkü insanlar ne kadar yetenekli olduğunuzu, ne kadar estetik olduğunuzu pek önemsemiyor. Onların yapmak istedikleri siteye giriş amaçları. Zekice tasarlanmış menüler değil.

Üstelik yeni bir model getiriyorsanız bu diğerlerinden iyi olmalı ve kolay öğrenilmelidir. Eğer bunu başaramıyorsanız sık kullanılan İnternet hizmetlerini örnek alın. Bu taklit değil, kullanıcıların mevcut deneyimlerimden yararlanmak olur.

Sosyopat Arayüz Tasarımcıları” üzerine 5 yorumlar

  1. Çok güzel bir konuya değinmişsin fakat bunun sosyopatlıkla alakası olduğunu sanmıyorum. Bankalar güvenli olmak ve de bu güvenliği müşterilerine hissettirmek zorundadır. Bu işin çok kolay olduğunu düşün. Ben kolay bir şekilde şifre alabiliyorsam demek korsanlar da kolay bir şekilde hesabıma girebilmeleri olasılığı var demektir. Bunu istemeyiz.
    İnsanları paranoyak yaptılar. “Google bizi izliyormuş.” geyiğine her yerde rastlamak mümkün. İnsanlar kendilerini güvende hissetmiyorlar. Buna karşın, güvende olduğunu hissettiren hizmetlere yöneliyorlar.
    Arayüz tasarımları konusunda haklısın. Bunu da egosu henüz tatmin olmamış tasarımcılara bağlayabiliriz. Burada sosyopatlıktan bahsetmemiz mümkün. Büyük şirketler bu tür tasarımlardan vazgeçmeye başladılar. Facebook kurulduğundan bu yana hep sadelikten yana oldu. Şimdi ise Windows flat tasarımlarıyla sahnede. Darısı diğerlerinin başına diyelim.

    1. Yorum için teşekkürler Gürcan. Bankalar 10 tane şifre de isteyebilirler ama bu kullanıcı deneyimini bitirir. Dahası bunu bir yere yazmam söz konusu olduğundan daha güvensiz hale gelir. Sorun olan 6-8 karakter aralığı. Çok dar bir alan ve hatırlayabileceğiniz şifre bulmak çok zor. Bu da aynı 10 şifre etkisine benzer bir etki yapıyor. 6-12 olsa mesela diğer şartlar aynı olsa sorun olmazdı. Düşünün birine hediye alacaksınız ama karar vermişsiniz karşılıklı, tam olarak 30 TL olacak. Şimdi burada fiyat ile almak istediğiniz hediyeyi buluşturmak zor. 30 TL fiyatla içinize sinmeyen bir hediye alırsınız.

      mesela benim şifrem 123654789 olsun. Bana harf Koymamı söylüyor. Tamam, 9 karakterli, bunun bir karakter düşmesi gerekiyor. 12365478 yaptım. Benden harf istedi ama 8 kuralı daha duruyor. Bu sefer a1236547 mi yapacağım? Bunun için yeni bir şifre icat etmem gerekecek. Bu şifreyi de hababam değiştir, öncekiler olamaz deyince iyice çığrından çıkıyor.

      Ben aslında sosyopat kişilik bozukluğunun empati yoksunluğu ile özdeşleştirdim. Yani bunu bir insanın kullanacağı, arama motoruna “google” yazan insanların bile kullanabileceğini düşünemedikleri için söyledim.

  2. İnternette yorum yazmak gibi bir alışkanlığım yok ama sizi tebrik etmeden geçmek istemedim.
    1997 yılından beri bilgisayar kullanıyorum. Programcı-tasarımcı arkadaşların arayüz konusundaki diktatoryal davranışları her zaman canımı sıkıyor. “Siz eski arayüze alışmış olabilirsiniz ancak bundan böyle yenisi kullanılacak, beğenmeyen kullanmaz!” mealine gelen bir tavır var. Tamam, yeni arayüz daha kullanışlı olabiilir ancak her seferinde sil baştan bir şeyleri öğrenmeye çalışmak, programcının -sizin tabirinizle “sosyopat”- beyninden geçenleri tahmin etmeyi denemek çok can sıkıcı oluyor. Hele de benim gibi 40+ yaşında, yeni şeyler öğrenme yeteneği zayıflamış biriyseniz…
    Benzer durumlarla açık kaynak uygulamarda karşılaşmamış olsam sadece ticari kaygılarla yapıldığını düşünürdüm.
    Bence asıl sorun kullanıcılara seçme şansı verilmemesi. Bir de sanırım kullanıcılar arasında tutulmanın yol açtığı ego patlaması sorunu var.
    Şifre konusuna gelince:
    Garanti Bankasını kullanmadığım için bilmiyorum ancak İş ve Ziraat’te de benzer uygulamalar var. Hele şu “son x şifrenizle aynı olamaz” durumu yüzünden her seferinde şifre deneyip, girişi bloklayıp, bloğu kaldırtmaktan (kart bilgileri, nüfus cüzdanı bilgileri) yoruldum. Bilgi güvenliğinin aslında böyle uygulamalarla tehlikeye atıldığının farkına varacaklar bir gün ama ben göremeyebiilirim o günleri 😛

    1. İyi dilekleriniz için teşekkürler öncelikle. Arayüz konusu biraz muallakta kalan bir konu. Hiç gidip marketten kangal peynir istemedim veya peynir kalıbında sucuk. Bu sürekli yenilenme ve bir şeyler değiştirmek nedendir anlamam. Merdiven çıkmak için yapılır, eğer bu görevini görüyorsa sonra tasarımına bakılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İnsan mısınız? * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.