Telif Hakları İlerlemeyi Önlüyor mu?

ygslys_134830391751Telif hakları çok karmaşık bir konu. Çeşitli disiplinler tarafından incelendiğinde farklı yorumlanabiliyor. Teknoloji ile telif hakları da eskiye oranla çok çok arttı. Mesela 90lar’da kasetlerin kopyaları kaydedilirdi,radyoda çalan şarkılar kasetlere kaydedilirdi. Şimdi de uygulanan kitapların fotokopilerinin çekilmesi de bunlar arasında.

İnternet büyüdükçe, bağlantı hızları yükseldikçe, içerik çoğaldıkça telif hakları daha çok ihlal edilmeye başladı. Bir filmin daha Türkiye’de vizyona girmeden alt yazılı versiyonunu izleyebiliyoruz. Bağlantı hızları da oldukça arttı. Komple bir ÖSS eğitim setini torrent kullanarak bilgisayarınıza indirebilirsiniz. Hatta filmler için indirmeye bile gerek yok, direkt izleyebileceğiniz siteler dolu. Digitürk gibi maç yayınlamak için bolca para döken şirketlerin şifreli kanallarını İnternet üzerinden izleyebiliyoruz. (Biraz konforsuz olsa da).

Kullandığımız programlar, işletim sistemi lisanssız. Zaten mobil uygulama ekosistemi çıkmasa Türkiye’de yazılım satmak akıl işi değildi. Şimdi bir oyun programlayıp 1$’dan satabilir ve gelir elde edebilirsiniz.

İnternet sektöründe en çok dikkat edilen hususlardan biri de içerik, görsel, video gibi medyaların kopyalanması, yayınlanması ya da değiştirilerek yayınlanması sorunu. Tabi bilgisayarındaki tüm programlar lisanssız iken blogundan yazı çalınmasını eleştirmek de biraz ironik.

Mesela bir site haber kısmında Nokia’nın yeni telefonunu tanıtıyor ve ben onun yazısını kopyalayıp siteme ekliyorum. Site sahibi rahatsız oluyor, şikayet ediyor, dava açıyor vs.. Aslında şöyle bir durum var bu haberin yayınlanması kimsenin tekelinde değildir, bir haberdir sonuçta. Bunu direkt kopyaladığınızda dava açılabilir, ceza alabilirsiniz. Ama haberi alıp orijinalinden de katkı alarak yeniden yazarsanız ne olur? Cümleler aynı değil, görseli ve başlığı da değiştirdim. Bu durumda ne olacak? Burada telif hakkı ihlali yoktur. Haberi senden okuyorum, bazı fikirler ediniyorum, sonra kendi fikirlerime göre eklemeler yapıp farklı görselle yayınlıyorum. Ya da basına sunulmuş resmi bir bülten varsa görseli de değiştirmeliyim.

Burada telif hakkı ihlalinden kaçınma yöntemi hoşunuza gitti mi? Sadece benim 2dk daha fazla zamanımı harcadı. Peki bu blog sahibi benim bu 2dk’lık emeğimden bir şey kazandı mı? Hayır. Burada bir emek kaybı var. Bunu emek sahibi bilse de.

Fiziksel mallar tekrar kullanılamaz. Yani bir telefonu alıp çoğaltamazsınız. Aynı anda bir kişi kullanabilir. Doğal olarak bir peyniri bir kişi yiyebilir. O peynir tekrar geri dönüşüm yapılıp başkası tarafından yenemez. Fayda alınır ve biter. Oysa bir müziği milyarlarca insan aynı anda dinleyebilir, kopyalayabilir. Bir film de aynı şekilde. Tüm insanlar 10 ar kere izleyebilir.

Buraya kadar her şey çok güzel. Müzikler, filmler ücretsiz olsun, herkes izlesin, herkes dinlesin. Peki müzik şirketi taş mı yiyecek? Bir yazılım ücretsiz dağıtılsın ama yazılım şirketi programcılarına gerekli ücreti nasıl ödeyecek? Bu nedenle telif hakları kanunlar tarafından koruma altına alınmıştır.

Richard StallmanRichard Stallman GNU fikri ile ortaya çıkıp Unix benzeri bir işletim sistemi yapmak ve tüm kodların açık olduğu bir felsefeyi desteklemiştir. Neden bir yazılım kullanıcılar tarafından ücretsiz kullanılmasın ya da neden bir geliştirici programın gelişimine katkıda bulunmasın mantığı güdülmüştür. Aslında GNU projesi kapalı kaynak kod kullanan yazılımların açık kaynak kod programları kendi programlarına ücretsiz dahil etmesi ve sonucunda gelir elde etmesini engelleme amacı ile kurulmuştur. Yani biri bir yazılım üretiyor, ben bu yazılımı alıp çeşitli değişiklikler yaparak kodlarını kapatıyorum ve satışa sunuyorum. Ama benim yaptığım katkılar ticari oluyor ve yazılımın gelişmesi önünde bir engel olarak duruyor.

GNU Özgür Belgeleme Lisansı’da buna benzer şekilde bir kullanım kılavuzu, kitap, metin veya döküman’ın özgürce dağıtılabileceğine ilişkin bir lisanstır. Giriş metni şöyledir;

Copyright (C) 2000,2001,2002 Free Software Foundation, Inc. 59 Temple Place, Suite 330, Boston, MA 02111-1307 USA Bu lisans belgesi, harfi harfine aynı olmak koşuluyla herkes tarafından kopyalanabilir, çoğaltılabilir ve dağıtılabilir, fakat değiştirilemez.
 

Bakın ne diyor? Kopyala, çoğalt, dağıt ama değiştirme. Değiştirilip çoğaltılamaz veya yayınlanamaz. Bu da bir belgeyi bir kişinin ticari amaçla kullanmak için alıp değiştirmesi ve sonradan yayılmaması içindir.

Ben bu yazıyı bir cevabım olduğu için yazmadım, aksine kafamdaki soruların oluşma nedenlerini yazıya döktüm. Bir müzisyen CD satmak yerine konserlerden para kazanamaz mı? Veya bir yazılım şirketi teknik destekten gelir elde edemez mi? Edebilir. Ama bu konu iktisadın en temellerine iniyor. Özel mülkiyetten başlamak en iyisi.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İnsan mısınız? * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.